Бүхэ барилдаан

«Бүхэ барилдаан» буряадуудай шуһан соо.
«Бухэ барилдаан буряадуудай зүрхэн соо.

Бүхэшүүлэй барилдахаа гарахада, шуһан халуун болодог. Харин барилдаашадай гү, али харагшадай гү сэдьхэл ехээр хүдэлнэ, мэдэгэхэгүй.
Барилдаамнай хурдан,

бэлэн, дабташагүй тамир ха юм даа.

Бэе бэедээ адли баридаанаай уулзалга гэжэ байдаггүй. Хоер абари зангай барилдаан болоно ха юм. Ямар дүнгөөр энэ уулзалга дууһаха юм, хэншье мэдэхэгүй.

Уран бэлиг аза талаан хоерһоо боложо илалта түрэдэг.
Түүхэ
Хэды ондо бүхэ барилдаан бии болоһониинь хэншье мэдэхэгүй. Харин бэшэмэл саарһаар мэдээсэл абажа болоно.

«Монголой нюуса тобшо» гэһэн ном соо түрүүшэнхиеэ барилдаан тухай хэлэгдэнэ. 1240 ондо иигэжэ бэшэгдээ:

«Нэгэтэ Чингис хаан Бүри-Бүхэдэ Билгүүдэйтэй барилдахыень хэлээ».
1891 оной июнь һара соо бэшэгдэһэн удаадахи мэдээсэл.

Николай Александрович Романов хаан Забайкаалиин хизаарта ерээ. Агын буряадуудтай Тура гэжэ голой эрьедэ уулзаһан юм.

Тэндэ «Эрын гурбан наадан» эмхидхэгдээ.

Бүхэ барилдаанһаа гадна мори урилдаан, һур харбалга хаанда харуулагдаа.

Урилдануудые фото зураг дээрэ хааһан байна. Теэд бүхэ барилдаанай түрүүшэнхи гэрэл зураг бии болоо.
Үшөө нэгэ түүхын хуудаһан – 1969 оной зун.

Республиканска Сурхарбаан дээрэ Россиин габьяата һоригшо Виктор Баймеев, тэрэ сагта 63 кг-тай залуухан хүбүүн, абаргын уулзалгада Яруунын Цыренов барилдаашые илажа гараа, 120 кг хүндэтэйе.


1970-80-аад онуудаар, тон зүбөөр хэншье мэдэхэгүй, Сурхарбаан дээрэ БГСХА-гай оюутан, бүхэ барилдаагаар спортын мастер Владимир Цэдашиев абарга болоо.

Тэрэнэй жин 62 кг байгаа. Тиихэдэ хүндэн жинтэй тамиршадые илаа юи. Европын абарга, Олег Алексеевые, барилдаагар спортын мастер, мүнөө 7-дохи СШОР-ой, БГУ-гай профессор Кирилл Балдаевые илаа юм. Харин нэгэ удаа Александр Богомоевай һоригшо

Россиин габьяата һоригшо Валерий Иванов абарга болоһон. Харин Богомоев өөрөө Эрхүү можойн 2 удаа абарга болоо. Иимэ гайхалтай илалтанууд тухай буряад бүхэ барилдаада дуратайшуул олон жэл соо һанажа ябадаг. Харин урдандаа баатар хүбүүдүүд тухай үльгэр домогууд зохеогдодог һэн, дуунууд дуулагдадаг, арад зон хүндэлдэг байгаа.
Дүрим
Бүхэ барилдаан адхалдахахын, бэеэ абархын түлөө бии болоһон.

Буряад үндэһэн бүхэ барилдаан соо тамирай барилдаанда ороходоо арганууд үсөөн гэжэ бодоһон хүн, алдана юм.

Тамиршайн бэлигһээ олон юумэн дулдыдана. Нюрган дээрэһээ хаясые харахада гое. Подсечкэ хэхэ, тодожо абаха, бухажа орохо, гүйхэ.





Барилдаашадай заншалта хубсаһан эхинһээ хойшо гутал теэд богонихон үмдэн.

Заабол бэһэ байха еһотой.

Мүнөө талмай дээрэ тамиршад гуталгүй гарадаг.

Барилдахын урда тамиршад «Бүргэдэй хатар» харуулдаг. Энэ хадаа Гарууда шубуунай ниидэһэниие үзүүлнэ.

Фото: Артем Федотов
Мүрысөөн дээрэ дүримүүд ходол ондоо боложол байдаг. Бэеын гурбан талаараа газар дайрахагүй дүрим ходол байха.

Газар гээ түрүүн гараараа, үбдэгөөрөө дайраһан хүниинь булигдана.

Барилдаашад харин олон үдэрсөө барилдадаг байгаа. Жингээрээ хубаардагүй байгаа тиихэдэ. Хүнгэн бэетэйшүүд булижа гарадаг һэн.

Барилдаашадта нэн түрүүн 5 минута үгэгдэнэ. Илагша гараагүй һаань, жээрэб хаягдадаг.

Мүнгэн зоосой бүргэд талаараа унаа һаань, тэрэ хүн түрүүн бэһэдэ аһалдаха боломжотой болоно.

5 минута соо баһал абарга гараагүй һаань, азатай байһан хүниинь бэһын нюрганһаань бариха боломжотой болоно.

Энэнь ехэ олон аргануудые неэнэ.

Илахада бэлэн байдаг. Дүримөөр баряад байһанииень болюулхада болохогүй.

Барилдаанай дүүрхэдэнь, булигдаһан хүн илагшын һуга дороогуур гарадаг. Энэ хүндэлэлгын удхатай.

Илагша харин бүргэдэй хатар үзүүлнэ, нара зүб талмай дээгүүр ябана. Харагшад баяраа хүргэнэ, амаршална.
Түүхэдээ бусалга
Буряад үндэһэн барилдаан Совет засагай үедэ мартагдахаяа һанаа. Бэеын гурбан талын дүрим болюулаа.

Илагша тамиршые нюрган дээрэнь хэбтүүлхэ еһотой байгаа. Бүхэ барилдаанай федерациин шиидэбэрнэр, 1964 ондо бэһэ зүүхые дүримүүд сооһоо абаһан байгаа. Тамирай барилдаан шэнги болоо юм.

90-ээд онуудаар заншалта тамираа һэргээжэ эхилээ.

Буддагиин заншалта сангхын шиидэбэреэр, Хамба Лама Дамба Аюшеевэй үүсхэлээр бүхэ барилдаан бодожо эхилээ.

Дасан дугангуудай нээлтэ дээрэ «Эрын гурбан наадан» заабол үнгэргэгдэхэ.

Найр наадануудай гоеолто – бүхэ баирлдаан байгаа.
Арад бүхэндэ өөрэйн бүхэ барилдаан байдаг. Башкирнуудта, татарнуудта. Чувашуудта – куреш. Сабантуй, Джиена, Акатуй наадангууд дээрэ харуулдаг.
Япони гүрэндэ сумо барилдаан. Яхадта хабсагай. Россидэ хубсаһанай энгэрһээ барияад барилдаха тамир һэргээгдэжэ байна.
Бүхэ барилдаан хүгжэжэ байна. Буддагиин заншалта сангхын хэмжээ ябуулганууд дээрэ мянгаад зон сугларна.

Бүхэ барилдаанда дуратайшуул Туваһаа, Яхадһаа, Хакассиһаа, Алтайһаа, Монголһоо ерэнэ.
Мүрсөөн дээрэ залуушуул эхилээд, ахамад зониинь дууһана.
Олон оролсогшод байхада һүни болотор барилдадаг юм.
Foto: Артем Федотов, Сергей Тарасенко
Манай эсэгэнүүдэй тамир - sport-rb.ru гэжэ порталай түсэл. Залуушуулай бодолгын болон спортын яаманай сайдай мүнгэн туһаламжаар бүтээгдэһэн.
«Шагай наадан», «бүхэ барилдаан», "һур харбалга", «hэер шаалган» - иимэ үндэһэн нааданууд тухай хөөрэхэбди
Новости спорта Бурятии
Sport-rb.ru порталай мэдээсэл хойноһоо манай интернет хаягууд дээрэ хараарайгты
Made on
Tilda